Sosyal medya algoritmalarını kapatma planı ne getiriyor?

Avustralya hükümeti, kullanıcılara sosyal medya algoritmalarını kapatma seçeneği verilmesini öngören bir düzenleme hazırlıyor. Plan hayata geçerse platformlar, kişiselleştirilmiş öneri akışını kullanmak istemeyen kişilere yalnızca takip ettikleri hesapların gönderilerini görme seçeneği sunacak.

Düzenleme henüz yasalaşmadı ve ayrıntılı taslak metin 7 Eylül 2026 itibarıyla yayımlanmış değil. Avustralya kamu yayıncısı ABC, Dijital Özen Yükümlülüğü adı verilen çerçevenin taslağının 7-13 Eylül haftasında açıklanmasının planlandığını aktardı.

Algoritmayı kapatma seçeneği nasıl çalışacak?

ABC’nin edindiği bilgilere göre sosyal medya şirketlerinin belirli aralıklarla açılır bildirimler göstererek kullanıcılara akış tercihlerini sorması planlanıyor. Kullanıcılar kişiselleştirilmiş önerileri almaya devam edebilecek veya yalnızca takip ettikleri kişi ve sayfaların paylaşımlarını görebilecek.

Kişiselleştirilmiş öneri sistemleri; izlenen videolar, beğeniler, aramalar, demografik bilgiler ve içeriklerle kurulan etkileşim gibi işaretlerden yararlanarak akışa yeni gönderiler ekliyor. Hazırlanan plan bu sistemleri tamamen yasaklamayı değil, kullanıcıya sistemden çıkma hakkı vermeyi amaçlıyor.

Şu ana kadar açıklanan bilgiler düzenlemenin şu başlıkları içereceğine işaret ediyor:

• Kullanıcının kişiselleştirilmiş öneri akışını devre dışı bırakabilmesi,
• Yalnızca takip edilen hesapların gönderilerinin görüntülenebilmesi,
• Akış tercihinin düzenli bildirimlerle kullanıcıya hatırlatılması,
• Platformların çevrim içi zararları önceden belirleyip azaltmakla yükümlü tutulması,
• Kuralları ihlal eden şirketlere yüksek para cezaları uygulanması.

Takip edilen hesaplardan gelen gönderilerin hangi sırayla gösterileceği ise henüz belli değil. Algoritmadan çıkış seçeneği, akışın mutlaka tarih sırasına göre düzenleneceği anlamına gelmiyor.

Hangi sosyal medya platformları kapsama girecek?

Taslak metin açıklanmadığı için düzenlemenin kapsayacağı platformların kesin listesi henüz bilinmiyor. Kapsamın şirket adlarından çok, hizmetlerin öneri akışı sunup sunmadığına göre belirlenmesi bekleniyor.

Algoritmayı kapatma ifadesi, platformlardaki bütün otomatik sistemlerin devre dışı bırakılması anlamına gelmiyor. Sosyal medya hizmetleri arama sonuçlarının sıralanması, spam içeriklerin ayıklanması, güvenlik kontrolleri ve içerik denetimi gibi işlemlerde de algoritmalardan yararlanıyor.

Düzenlemenin odak noktasında, kullanıcının davranışlarına göre yeni hesaplar, videolar veya tartışmalar öneren kişiselleştirilmiş akışların bulunması bekleniyor. Keşfet sayfaları ve kısa video bölümleri gibi alanların kapsama girip girmeyeceği taslak yayımlandığında netleşecek.

Avustralya hükümeti neden yeni bir düzenleme istiyor?

Başbakan Anthony Albanese, 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasında sosyal medya platformlarının tüm kullanıcılar için güvenli bir çevrim içi ortam oluşturma sorumluluğu taşımasını istediklerini belirtti. Albanese ayrıca zararlı algoritmalara karşı atılabilecek adımların değerlendirildiğini ve kullanıcılara dijital platformları üzerinde daha fazla tercih hakkı verilmesinin hedeflendiğini bildirdi.

Dijital Özen Yükümlülüğü yaklaşımı, yalnızca şikâyet edilen içeriklerin sonradan kaldırılmasına dayanmıyor. Plan, sosyal medya şirketlerinin hizmetlerindeki riskleri önceden belirlemesini ve zararları azaltmak için makul önlemler almasını öngörüyor.

ABC’nin aktardığı bilgilere göre yetişkinler açısından yasa dışı içerikler, 18 yaşından küçükler açısından ise zorbalık ve beden algısıyla bağlantılı psikososyal zararlar düzenlemenin risk alanları arasında yer alacak. Kesin tanımların taslak metinle açıklanması bekleniyor.

Yeni adım, Avustralya’nın 16 yaşından küçüklerin sosyal medya hesabı sahibi olmasını sınırlandıran düzenlemesinin ardından geliyor. Hükümet bu kez yalnızca çocukların hesaplara erişimine değil, platformlarda karşılaşılan içeriklerin nasıl seçildiğine de odaklanıyor.

Şirketlere 100 milyon doları aşan cezalar gelebilir

ABC’nin haberine göre yükümlülükleri ihlal eden şirketlere 100 milyon Avustralya dolarını aşan para cezaları uygulanması gündemde. Ancak cezanın hangi ihlallerde ve hangi hesaplama yöntemiyle verileceği henüz açıklanmadı.

Plan kapsamında Avustralya’nın çevrim içi güvenlik kurumu eSafety Commissioner ile kayıtlı bağımsız araştırmacılara platformları denetlemek için yeni araçlar sağlanması da değerlendiriliyor. Taslak metin yayımlandığında denetim yetkilerinin sınırları daha açık hale gelecek.

Muhalefet lideri Angus Taylor, hükümetin teklifini henüz görmediklerini belirterek düzenlemenin sansüre dönüşebileceği endişesini dile getirdi. Yeşiller ise kişiselleştirilmiş akışın varsayılan seçenek olmamasını ve kullanıcıların algoritmayı ayrıca etkinleştirmesini savunuyor. Hükümetin planı ise mevcut bilgilere göre algoritmik akışı varsayılan olarak yasaklamak yerine çıkış seçeneği sunmaya dayanıyor.

Türkiye’deki kullanıcıları hemen etkileyecek mi?

Düzenleme yasalaşırsa doğrudan Avustralya’daki kullanıcıları ve bu ülkede hizmet veren platformları kapsayacak. Türkiye’deki sosyal medya hesaplarına otomatik olarak yeni bir ayar eklenmesi beklenmiyor.

Büyük teknoloji şirketleri bazı ülkelere özel özellikleri daha sonra küresel kullanıma açabiliyor. Ancak Avustralya’daki olası değişikliğin başka ülkelere taşınacağına ilişkin şirketler tarafından açıklanmış bir karar bulunmuyor.

Kullanıcıların akışı nasıl değişebilir?

Öneri sisteminden çıkan kişiler, ana sayfalarında daha az tanımadıkları hesap ve viral içerik görebilir. Akışın ağırlıklı olarak takip edilen hesaplardan oluşması, kullanıcının karşısına çıkan içerikler üzerindeki kontrolünü artırabilir.

Buna karşılık takip edilmeyen içerik üreticilerinin keşfedilmesi zorlaşabilir. Öneri sistemleri üzerinden geniş kitlelere ulaşan hesaplar daha sınırlı erişimle karşılaşırken, düzenli takipçi kitlesi bulunan içerik üreticileri için doğrudan takip ilişkisi daha önemli hale gelebilir.

Düzenlemenin gerçek etkisi; taslağın nihai kapsamına, platformların seçeneği nasıl uygulayacağına ve kullanıcıların algoritmadan çıkmayı ne ölçüde tercih edeceğine bağlı olacak. Kapsamdaki hizmetler, yürürlük tarihi ve denetim sistemi taslak metnin açıklanmasının ardından netleşecek.

Kaynak notu: Avustralya Başbakanı Anthony Albanese'nin 7 Eylül 2026 tarihli açıklaması, Dijital Özen Yükümlülüğü planını ve zararlı algoritmalara yönelik çalışma yürütüldüğünü doğruladı. ABC Australia'nın 6 ve 7 Eylül 2026 tarihli yayınları algoritmadan çıkış seçeneği, açılır bildirimler, risk yükümlülükleri, denetim planı ve olası cezalar hakkındaki taslak ayrıntılarını aktardı. Avustralya Parlamentosu kayıtları, 1 Nisan 2026'da sunulan ayrı Fix Our Feeds teklifinin önerilen içerikten çıkış yaklaşımını doğruluyor.